Wet modernisering elektronisch bestuurlijk verkeer (Wmebv) — het recht om digitaal zaken te doen met een bestuursorgaan

De Wmebv is geen zelfstandige wet maar een wijziging van afdeling 2.3 van de Algemene wet bestuursrecht. Zij keert het uitgangspunt om: waar een bestuursorgaan voorheen zelf bepaalde of het de elektronische weg openstelde, heeft eenieder — burger én rechtspersoon — nu het recht berichten in een procedure over een besluit of een klacht elektronisch te zenden. Het bestuursorgaan wijst wel aan langs welke weg dat moet gebeuren, dus het is een recht op digitaal verkeer en niet op vrije kanaalkeuze. Daartegenover staat een zorgplicht: het bestuursorgaan moet passende ondersteuning bieden aan wie daar moeite mee heeft.

Waarvoor is dit bedoeld

De oude afdeling 2.3 Awb dateerde uit 2004 en ging ervan uit dat de elektronische weg een uitzondering was die het bestuursorgaan kon openstellen. Dat leverde een lappendeken op waarin per bestuursorgaan en per procedure verschilde of iets digitaal kon. De Wmebv maakt elektronisch zaken doen het recht van de indiener, regelt hoe betrouwbaar dat verkeer moet zijn, en legt vast wat een bestuursorgaan moet doen als het zelf digitaal bericht: bevestigen, notificeren en ondersteunen.

Voor wie

De verplichtingen gelden voor alle bestuursorganen: rijk, provincies, gemeenten, waterschappen, zelfstandige bestuursorganen en andere organen met openbaar gezag. Er is geen drempel en geen uitzondering voor kleine organisaties. Het recht komt toe aan ‘een ieder’, dus ook aan ondernemingen, stichtingen en verenigingen; een eenmanszaak en een beursfonds hebben hetzelfde recht. Voor bedrijven zelf bevat de wet geen enkele verplichting.

Wat er niet onder valt

Het recht van artikel 2:13, eerste lid, Awb geldt voor een bericht dat deel uitmaakt van een procedure over een besluit of een klacht, of voor een ander bij wettelijk voorschrift voorgeschreven bericht. Alle overige berichten vallen onder artikel 2:14: die kunnen alleen elektronisch worden verzonden voor zover het bestuursorgaan kenbaar heeft gemaakt dat die weg is geopend. Een informele vraag of een los verzoek valt dus buiten het recht. De wet raakt ook niet het verkeer tussen bedrijven onderling en niet de civiele rechtsverhouding met de overheid als contractspartij.

Wat je moet doen

Voor bestuursorganen: per type bericht een voldoende betrouwbare en vertrouwelijke wijze van verzenden aanwijzen, de ontvangst van elektronische berichten bevestigen, en de zorgplicht invullen. Voor bedrijven: de door het bestuursorgaan aangewezen weg gebruiken, want het recht om elektronisch te zenden is geen recht om zelf het kanaal te kiezen. Wie een bezwaar- of beroepschrift langs een andere weg indient, neemt daarbij een kleiner risico dan bij andere berichten, omdat het bestuursorgaan die stukken niet mag terugsturen met de enkele verwijzing naar het juiste kanaal.

Het recht om elektronisch te zenden

Artikel 2:13, eerste lid, Awb: ‘Een ieder kan een bericht dat deel uitmaakt van een procedure over een besluit of een klacht of een ander krachtens wettelijk voorschrift voorgeschreven bericht elektronisch aan een bestuursorgaan zenden.’ Dat is de kern van de wet en de bepaling waarvan de invoering per bestuursorgaan is gefaseerd.

De aangewezen weg

Artikel 2:13, tweede lid, Awb: bij wettelijk voorschrift of bij besluit van het bestuursorgaan wordt voor ieder type bericht, gelet op de aard en de inhoud van het bericht en het doel waarvoor het wordt gebruikt, een voldoende betrouwbare en vertrouwelijke wijze van verzenden aangewezen. In de praktijk is dat een webformulier of een portaal, en meestal niet e-mail. Een bestuursorgaan mag een bericht weigeren als de betrouwbaarheid of vertrouwelijkheid onvoldoende is gewaarborgd (art. 2:15) en mag de afzender wijzen op de juiste verzendwijze (art. 2:16) — dat laatste met een uitzondering voor bezwaar- en beroepschriften.

Ontvangstbevestiging

Artikel 2:17 Awb verplicht het bestuursorgaan de ontvangst van een elektronisch verzonden bericht te bevestigen. Daarnaast geldt volgens de rijksoverheid dat wie een webformulier invult recht heeft op een kopie van de ingevulde gegevens, en dat een formulier niet mag vragen om informatie die voor de aanvraag niet nodig is.

Zorgplicht

Artikel 2:1 Awb: ‘Een bestuursorgaan draagt zorg voor passende ondersteuning bij het verkeer met dat bestuursorgaan.’ Die bepaling geldt sinds 1 januari 2024 en is niet beperkt tot digitaal verkeer: zij ziet op het hele contact met het bestuursorgaan, voor wie daar niet zelfstandig uit komt.

Berichten van de overheid

Voor de andere richting geldt artikel 2:10 Awb: als een bestuursorgaan een bericht in een systeem beschikbaar stelt — een berichtenbox of portaal — moet het de geadresseerde daarvan notificeren. De notificatie moet volgens de rijksoverheid vermelden wat voor bericht het is, welke rechtsgevolgen eraan verbonden zijn en welke termijnen gelden. Mislukken notificaties herhaaldelijk, dan moet het bestuursorgaan langs een andere weg contact zoeken. De bewijslast dat een bericht is bezorgd ligt bij het bestuursorgaan, en de geadresseerde krijgt inzage in de gegevens over wanneer een bericht is ingezien.

Storingen en termijnen

Is een elektronische voorziening buiten werking op het moment dat een termijn afloopt, dan wordt die termijn verlengd. Dat is de tegenhanger van het feit dat het bestuursorgaan het kanaal voorschrijft: wie is aangewezen op één portaal, mag niet de dupe worden van een storing daarin.

Gefaseerde invoering

De wet is van 10 mei 2023 en is in stappen bij koninklijk besluit in werking getreden, met de zorgplicht van artikel 2:1 per 1 januari 2024 en de hoofdmoot per 1 januari 2026. Twee onderdelen zijn uitgesteld tot 1 januari 2027: de notificatieplicht van artikel 2:10 voor alle bestuursorganen, en de kanaalaanwijzing van artikel 2:13 voor een bij naam aangewezen groep bestuursorganen. Op wetten.overheid.nl staat bij artikel 2:13 dan ook een toekomstige wijziging met ingang van 1 januari 2027.

Wat dit concreet betekent

Voor een onderneming die een vergunning aanvraagt, bezwaar maakt of een klacht indient: bij bestuursorganen waar de kanaalaanwijzing al geldt, is er altijd een digitale weg en is die weg vindbaar, en de overheid moet de ontvangst bevestigen. Bij bestuursorganen die pas op 1 januari 2027 aan de beurt zijn, kan het nog voorkomen dat een bericht alleen op papier kan. Omgekeerd betekent de kanaalaanwijzing dat een e-mail naar een willekeurig adres geen geldige indiening hoeft te zijn, ook niet als hij is aangekomen.

Toezicht NL

Er is geen toezichthouder. De naleving loopt via het bestuursrecht zelf: een bestuursorgaan dat de regels van afdeling 2.3 schendt, loopt het risico dat een termijnoverschrijding verschoonbaar wordt geacht, dat een besluit niet geacht wordt te zijn bekendgemaakt, of dat het in bezwaar of beroep wordt teruggefloten. Daarnaast kan de Nationale ombudsman klachten over de behandeling onderzoeken.

Boete

Er is geen boete. De Wmebv is procesrecht in de Algemene wet bestuursrecht en kent geen bestuurlijke sanctie, voor geen van beide partijen. Naleving wordt afgedwongen doordat de rechter aan een gebrek gevolgen verbindt in de zaak zelf: een niet of te laat genotificeerd bericht kan ertoe leiden dat een bezwaartermijn niet is gaan lopen, en een verkeerd behandeld elektronisch bericht kan een besluit aantastbaar maken. Voor bedrijven is dat de enige echte hefboom.