Richtlijn consumentenkrediet (CCD2) — ‘koop nu, betaal later’ wordt krediet met vergunningplicht

CCD2 vervangt de richtlijn consumentenkrediet uit 2008 en trekt de reikwijdte flink open. Kredieten onder € 200, renteloze kredieten, ‘koop nu, betaal later’, kaarten met uitgestelde debitering en huur- en leaseovereenkomsten met koopoptie vielen er tot nu toe grotendeels buiten en vallen er straks onder, met een bovengrens van € 100.000. Voor een gewone ondernemer is dit vooral relevant aan de achterkant van de webshop: wie achteraf betalen aanbiedt, krijgt te maken met een aanbieder die in Nederland een vergunning nodig heeft en met de vraag of hij zelf als bemiddelaar wordt aangemerkt. Anders dan de richtlijn hypothecair krediet gaat CCD2 niet over woningfinanciering; anders dan de betaaldienstenrichtlijn gaat zij niet over de betaling zelf, maar over het uitstel ervan.

Waarvoor is dit bedoeld

De richtlijn uit 2008 dateert van vóór de smartphone en vóór de betaalknop bij de kassa. Hele categorieën kortlopend, klein en renteloos krediet vielen daardoor buiten het toezicht, terwijl juist die vormen sterk zijn gegroeid. CCD2 haalt die vormen binnen en voegt daar eisen aan toe over verantwoorde kredietverlening, leeftijdsverificatie en het vroegtijdig signaleren van betalingsproblemen.

Voor wie

Kredietgevers en kredietbemiddelaars die consumenten krediet verlenen of daarin bemiddelen, en aanbieders van crowdfundingdiensten voor kredietverlening. Er is geen omzet- of personeelsdrempel; de drempels zitten in het product. Krediet tot € 100.000 valt onder de richtlijn, en de ondergrens van € 200 uit de richtlijn van 2008 is losgelaten, zodat ook kleine bedragen meetellen. Voor een webshop is de vraag wie de rol van kredietgever vervult: doet een externe partij dat, dan rust de vergunningplicht daar, maar kan de webshop zelf als bemiddelaar worden gezien.

Wat er niet onder valt

Kredietovereenkomsten die door een hypotheek of ander zekerheidsrecht op onroerend goed zijn gedekt, en kredieten voor de verwerving of het behoud van onroerend goed; die vallen onder de richtlijn hypothecair krediet. Zuivere huur- en leaseovereenkomsten zonder koopoptie of koopverplichting blijven erbuiten. En het belangrijkste voor de handel: uitstel van betaling dat de leverancier van het goed of de dienst zélf verleent, zonder rente en zonder kosten — afgezien van beperkte kosten bij betalingsachterstand — blijft buiten de richtlijn, mits er geen derde partij is die het krediet verstrekt. Zodra er wel een derde financiert, zoals bij de bekende achterafbetaaldiensten, is er sprake van krediet.

Wat je moet doen

Voor een webshop begint het bij het vaststellen van de constructie: verleent de winkel zelf uitstel, of koopt een externe partij de vordering en financiert die het uitstel? In het tweede geval heeft die partij in Nederland een vergunning nodig. De AFM wijst erop dat aanbieders van uitgestelde betaling moeten nagaan of zij onder artikel 2:60 Wft vallen, dat grote bemiddelaars in kortlopende achterafbetaalkredieten onder de registratieplicht van artikel 2:81 Wft kunnen vallen, en dat voor overige bemiddelaars in de nieuwe kredietvormen de vergunningplicht van artikel 2:80 Wft geldt. De AFM neemt vergunningaanvragen al aan, met de kanttekening dat de regelgeving nog niet definitief is.

Wat er nieuw onder valt

De Nederlandse implementatiewet brengt volgens de AFM drie eerder uitgezonderde categorieën binnen het bereik van de Wft: diensten voor uitstel van betaling (‘buy now, pay later’), kaarten met uitgestelde debitering, en huur- of leaseovereenkomsten met een koopoptie. Daarnaast vallen ook renteloze en kostenloze kredieten en kredieten onder € 200 voortaan onder de richtlijn.

Uitstel van betaling door de leverancier zelf

De overwegingen bij de richtlijn beschrijven de uitzondering: uitstel dat de leverancier zelf geeft, zonder rente en zonder kosten, blijft buiten het toepassingsgebied zolang er geen derde partij krediet aanbiedt en de betaling binnen een vastgestelde termijn na levering moet plaatsvinden. In de geraadpleegde tekst worden daarbij twee termijnen genoemd — vijftig dagen als hoofdregel en een kortere termijn van veertien dagen voor grote onlineleveranciers — maar die tweedeling is niet in de artikeltekst zelf nagelezen.

Kredietwaardigheidsbeoordeling

De kredietgever moet vóór het verstrekken beoordelen of de consument het krediet kan dragen. Die beoordeling moet volgens de AFM berusten op de financiële positie van de consument en niet uitsluitend op zijn kredietgeschiedenis, en de ingewonnen informatie over inkomen en vermogen moet worden geverifieerd. Is het krediet niet passend, dan moet het worden geweigerd. Bij doorlopend krediet hoort een beleid om de beoordeling te actualiseren.

Proportioneel regime voor kortlopend krediet

De AFM acht voor kredieten die binnen drie maanden moeten worden terugbetaald een proportionele invulling van de norm voor verantwoorde kredietverlening passend. Ook dan gelden de randvoorwaarden uit de implementatiewet, waaronder leeftijdsverificatie en raadpleging van het centraal krediet informatiesysteem van het BKR. Aanbieders van achterafbetalen moeten volgens de AFM daarnaast bestaande beschermingsmaatregelen behouden, zoals raadpleging van het curatele- en bewindregister.

Leeftijdsverificatie

Kredietaanbieders moeten de leeftijd van de consument vaststellen aan de hand van een betrouwbare bron. De AFM noemt iDIN als voorbeeld. Dat raakt direct het ontwerp van de afrekenpagina: een zelf ingevulde geboortedatum voldoet niet.

Preventief beheer

Nieuw is de verplichting om consumenten met beginnende betalingsproblemen vroegtijdig te signaleren en door te verwijzen naar schuldhulpverlening. De AFM heeft aangekondigd haar leidraad aan te passen om deze norm daarin op te nemen.

Geautomatiseerde kredietbeoordeling

Wordt de beoordeling geautomatiseerd uitgevoerd, dan heeft de consument volgens de overwegingen bij de richtlijn recht op menselijke tussenkomst van de kredietgever, op een zinvolle en begrijpelijke toelichting bij de beoordeling — inclusief de voornaamste variabelen en de gehanteerde logica — en op herziening van de beoordeling en van het uiteindelijke besluit.

Drie regimes op dezelfde beslissing

De uitlegplicht bij geautomatiseerde kredietbeoordeling loopt parallel aan artikel 22 AVG, dat het recht geeft niet aan uitsluitend geautomatiseerde besluitvorming met rechtsgevolgen te worden onderworpen, en aan de AI-verordening, waarin kredietwaardigheidsbeoordeling van natuurlijke personen als hoogrisicotoepassing is aangemerkt. Voor één beslissing gelden daarmee drie verschillende regimes met eigen documentatie- en uitlegverplichtingen.

Nederlandse implementatie

De implementatiewet was in september 2026 nog in voorbereiding; de AFM meldt dat het wetgevingsproces nog loopt en dat vergunningaanvragen die nu worden ingediend het risico dragen dat de regelgeving nog verandert. De ingangsdatum waar de AFM zich op richt is 20 november 2026: vanaf dat moment moeten marktpartijen zich aan de nieuwe normen houden.

Toezicht NL

De AFM, via de Wet op het financieel toezicht. De vergunningplicht voor aanbieden van krediet, de vergunningplicht voor bemiddelen en de registratieplicht voor bepaalde bemiddelaars in kortlopend krediet zijn de drie ingangen waarlangs de nieuwe categorieën onder dat toezicht komen.

Boete

De richtlijn stelt zelf geen bedragen vast en laat de sancties aan de lidstaten, met de eis dat ze doeltreffend, evenredig en afschrikkend zijn. In Nederland loopt de handhaving langs het boetestelsel van de Wft; welke boetecategorie aan de nieuwe verplichtingen wordt gekoppeld, volgt uit de implementatiewet en was nog niet vast te stellen.