Richtlijn versterking consumentenpositie groene transitie — wat een bedrijf nog over duurzaamheid mag beweren

Deze richtlijn is geen nieuwe wet met een eigen naam, maar een verbouwing van twee bestaande consumentenrichtlijnen. Zij zet twaalf nieuwe praktijken op de zwarte lijst van handelspraktijken die onder alle omstandigheden misleidend zijn — de helft daarvan gaat over milieuclaims, de andere helft over software-updates, reserveonderdelen en levensduur — en zij voegt informatieplichten toe over hoe lang een product meegaat en hoe lang het updates krijgt. Wat op de zwarte lijst staat, is verboden zonder dat een toezichthouder nog hoeft aan te tonen dat een consument daadwerkelijk is misleid. De richtlijn wordt vaak verward met het afzonderlijke Commissievoorstel voor een richtlijn groene claims, dat een methode zou voorschrijven om milieuclaims te onderbouwen en te laten verifiëren; dat voorstel is niet aangenomen en staat los van deze richtlijn, die nu wel geldend recht wordt.

Waarvoor is dit bedoeld

Een consument kan niet controleren of een trui werkelijk klimaatneutraal is of een telefoon werkelijk vijf jaar meegaat. In plaats van een keurmerkenstelsel te bouwen, heeft de Unie de bestaande richtlijn oneerlijke handelspraktijken uitgebreid: een reeks uitingen is nu per definitie verboden. Daarnaast is de richtlijn consumentenrechten aangevuld, zodat een koper vóór de koop te horen krijgt hoe lang de fabrikant instaat voor het product en voor de software erin.

Voor wie

Elke handelaar die goederen of diensten aan consumenten in de Unie aanbiedt: fabrikanten, importeurs, webshops, fysieke winkels en dienstverleners. Er is geen omzet- of personeelsdrempel en geen uitzondering voor kleine ondernemingen — een webshop met drie man valt er even hard onder als een warenhuis. Dit is consumentenrecht, dus de doelgroep is bepaald door wie er aan de andere kant van de transactie staat, niet door de omvang van de verkoper.

Wat er niet onder valt

Uitingen die uitsluitend aan andere bedrijven zijn gericht. De richtlijn oneerlijke handelspraktijken beschermt consumenten; een leverancier die in een offerte aan een zakelijke klant iets over duurzaamheid beweert, valt er niet onder — al kan dat wel een misleidende reclame in de zin van andere regels opleveren. Ook duurzaamheidsverslaggeving in het jaarverslag valt erbuiten; die loopt langs een eigen spoor. De richtlijn schrijft verder geen rekenmethode voor waarmee een milieuclaim moet worden onderbouwd; dat was juist de kern van het aparte, niet aangenomen voorstel voor een richtlijn groene claims.

Wat je moet doen

Drie dingen tegelijk. De uitingen die nu op de zwarte lijst staan, moeten uit alle kanalen verdwijnen — verpakking, webshop, advertenties, e-mail, winkelvloer. Van de claims die overblijven moet onderbouwing beschikbaar zijn. En de nieuwe precontractuele informatie over levensduur, repareerbaarheid en updates moet vóór de koop worden getoond, op de plaats waar de consument zijn keuze maakt.

De nieuwe verboden: milieuclaims

Aan bijlage I bij Richtlijn 2005/29/EG zijn punten toegevoegd die het volgende onvoorwaardelijk verbieden. Punt 2 bis: een duurzaamheidskeurmerk tonen dat niet op een certificeringsregeling berust en niet door een overheidsinstantie is vastgesteld. Punt 4 bis: een generieke milieuclaim waarvoor de handelaar geen erkende voortreffelijke milieuprestatie kan aantonen. Punt 4 ter: een claim over het hele product of het hele bedrijf voeren terwijl die in werkelijkheid maar op één aspect slaat. Punt 4 quater: beweren dat een product klimaatneutraal, CO2-neutraal of klimaatpositief is op grond van compensatie van uitstoot. Punt 10 bis: een wettelijk verplicht kenmerk presenteren als een eigen pluspunt.

De nieuwe verboden: software, onderdelen en levensduur

In dezelfde bijlage staan nu ook verboden die niets met milieu te maken lijken te hebben maar er wel uit voortkomen. Punt 23 quinquies: verzwijgen dat een software-update de werking van het product negatief beïnvloedt. Punt 23 sexies: een update die alleen functionaliteit toevoegt presenteren als noodzakelijk om het product te laten blijven werken. Punt 23 septies: reclame maken voor een product waarvan de handelaar weet dat er een kenmerk in zit dat de levensduur beperkt. Punt 23 octies: onjuiste beweringen over de levensduur bij normaal gebruik. Punt 23 nonies: een niet-repareerbaar product als repareerbaar presenteren. Punt 23 decies: de consument onder druk zetten om verbruiksartikelen eerder te vervangen of bij te vullen dan nodig. Punt 23 undecies: verzwijgen dat het product niet met niet-originele onderdelen werkt, of ten onrechte beweren dat het daarmee niet werkt.

Wat nog wel mag

Specifieke, onderbouwde claims over een concreet aspect blijven toegestaan, mits op hetzelfde medium duidelijk staat waar de claim op slaat. Een claim over toekomstige milieuprestaties mag alleen als daar duidelijke, objectieve, openbaar toegankelijke en verifieerbare verplichtingen achter zitten, met een uitvoeringsplan en regelmatige verificatie door een onafhankelijke derde. Een vergelijkende claim moet vertellen welke producten zijn vergeleken, volgens welke methode, en hoe die vergelijking wordt bijgehouden. Reclame maken met een voordeel dat voor de consument irrelevant is, is verboden.

Eisen aan duurzaamheidskeurmerken

Een duurzaamheidskeurmerk is in de richtlijn elk vrijwillig label dat een product, proces of bedrijf aanprijst op milieu- of sociale kenmerken. Zo’n keurmerk mag alleen worden gevoerd als het berust op een certificeringsregeling — een regeling met openbare, objectieve criteria die door een onafhankelijke derde wordt gecontroleerd — of door een overheidsinstantie is vastgesteld. Een zelfbedacht bedrijfslabel dat er als keurmerk uitziet, staat daarmee op de zwarte lijst.

Generieke claims

Woorden als milieuvriendelijk, groen, eco, natuurlijk of klimaatvriendelijk zonder nadere toelichting op hetzelfde medium gelden als generieke milieuclaim. Die mag alleen als de handelaar een erkende voortreffelijke milieuprestatie kan aantonen. De richtlijn koppelt dat begrip aan de EU-milieukeur en aan type I-milieukeurregelingen in de zin van ISO 14024. In de praktijk betekent dit dat de losse kreet zonder onderbouwing verdwijnt.

Informatie over levensduur en repareerbaarheid

De richtlijn consumentenrechten is aangevuld met informatieplichten vóór de koop. Biedt de producent een commerciële duurzaamheidsgarantie van meer dan twee jaar, dan moet die kenbaar worden gemaakt met een geharmoniseerd label. Daarnaast moet de consument worden herinnerd aan de wettelijke conformiteitsgarantie die hij sowieso al heeft, en moet waar dat aan de orde is een reparatiescore worden getoond. De Commissie moest uiterlijk 27 september 2025 het model voor dat label en die mededeling vaststellen.

Informatie over software-updates

Bij goederen met digitale elementen moet de verkoper vóór de koop vertellen gedurende welke periode gratis software-updates beschikbaar zijn. Dat is een verkoopinformatieplicht: zij verplicht niet tot updaten, maar wel tot het noemen van de termijn. In combinatie met het verbod op het verzwijgen van nadelige updates betekent het dat een leverancier een positie moet innemen over het updatebeleid van zijn eigen product.

Verband met de Cyber Resilience Act

Dezelfde termijn duikt op in Verordening (EU) 2024/2847. Daar bepaalt de fabrikant zelf de ondersteuningsperiode waarin hij kwetsbaarheden verhelpt, en moet hij die einddatum bij aankoop duidelijk vermelden; uitgangspunt is ten minste vijf jaar. Voor wie een apparaat met firmware of een app verkoopt, lopen de twee regimes in elkaar over: de CRA bepaalt hoe lang er beveiligingsupdates moeten komen en de groene richtlijn maakt het misleidend om over updates onvolledig of onjuist te communiceren. De CRA wordt op 11 december 2027 volledig van toepassing; de informatieplicht uit deze richtlijn komt ruim een jaar eerder.

Nederlandse omzetting

De zwarte lijst van misleidende handelspraktijken staat in artikel 6:193g BW, in afdeling 3A van boek 6 over oneerlijke handelspraktijken; de zwarte lijst van agressieve praktijken staat in artikel 6:193i BW. De nieuwe verboden worden aan de eerste lijst toegevoegd. De informatieplichten bij overeenkomsten op afstand en buiten de verkoopruimte staan in artikel 6:230m BW; daar landen de bepalingen over duurzaamheidsgarantie, reparatiescore en updatetermijn.

Toezicht NL

De ACM handhaaft de regels over oneerlijke handelspraktijken bestuursrechtelijk en heeft duurzaamheidsclaims al vóór deze richtlijn als prioriteit behandeld; haar Leidraad duurzaamheidsclaims bevat vijf vuistregels en is de facto het toetsingskader dat zij hanteert. Daarnaast is er een civiele route: een consument die door een oneerlijke handelspraktijk is geraakt, kan de overeenkomst aantasten en schadevergoeding vorderen.

Boete

De ACM vermeldt zelf dat een boete kan oplopen tot € 900.000 per overtreding of, als dat meer is, 10 procent van de betrokken omzet. De hoogte hangt af van de ernst en de duur van de overtreding en van de omstandigheden van het geval; de ACM werkt daarbij met haar eigen boetebeleidsregels.