Wet veiligheidstoets investeringen, fusies en overnames (Vifo) — de investeringstoets bij verkoop en overname

De Vifo-wet verplicht wie zeggenschap krijgt over een ‘vitale aanbieder’ of een onderneming met ‘sensitieve technologie’ — of wie daarin een aanmerkelijke minderheidspositie neemt — dit vooraf te melden bij het Bureau Toetsing Investeringen (BTI), dat toetst op risico's voor de nationale veiligheid. Anders dan de sectorale toetsen die al langer bestaan voor telecom en energie, is dit de algemene vangnetregeling die geldt ongeacht sector, zodra een vitale aanbieder of sensitieve technologie is betrokken. Voor een ondernemer die zijn bedrijf verkoopt of een investeerder toelaat, betekent dit dat de transactie pas mag worden voltrokken nadat de toets is doorlopen: melden is niet vrijblijvend, en wie het nalaat riskeert dat de transactie zelf geen effect heeft.

Waarvoor is dit bedoeld

Een generieke, sectoroverstijgende screening op risico's voor de nationale veiligheid bij wijzigingen van zeggenschap in bedrijven die vitale processen uitvoeren of over sensitieve technologie beschikken. De wet vult de bestaande sectorale investeringstoetsen voor telecom en energie aan met een vangnet voor de rest van de vitale infrastructuur en voor technologiebedrijven, en sluit aan bij het Europese screeningskader van Verordening (EU) 2019/452.

Voor wie

Twee groepen doelvennootschappen. Vitale aanbieders: bedrijven die een vitaal proces uitvoeren, zoals aangewezen door de NCTV — denk aan onderdelen van de energie- en gassector, telecommunicatie inclusief internettoegang, en overige vitale infrastructuur en vitale processen. Ondernemingen met sensitieve technologie: bedrijven met kennis van of informatie over technologie die bij misbruik gevolgen kan hebben voor de nationale veiligheid, nader afgebakend bij algemene maatregel van bestuur. De meldplicht rust op zowel de verkrijgende partij als de doelvennootschap.

Wat er niet onder valt

Bedrijven in sectoren die al een eigen, specifiek op die sector toegesneden investeringstoets kennen — zoals bepaalde bank- en havenfaciliteiten — vallen buiten deze algemene regeling en blijven onder hun eigen sectorale toets. Transacties zonder wijziging van zeggenschap of significante invloed, zoals een zuiver interne herstructurering zonder verandering van uiteindelijke controle, vallen in beginsel buiten de meldplicht.

Wat je moet doen

Vóór het voltrekken van de transactie melden bij het BTI, en de uitkomst van de beoordeling afwachten voordat zeggenschap daadwerkelijk overgaat. Zowel de partij die zeggenschap verkrijgt als de doelvennootschap kan de melding doen; in de praktijk ligt het initiatief vaak bij de verkrijgende partij, omdat die belang heeft bij een tijdige en volledige melding.

Drempels: zeggenschap en significante invloed

De wet werkt met een getrapt stelsel: voor vitale aanbieders geldt een zeggenschapsdrempel, voor sensitieve technologie een lager gelegen drempel van ‘significante invloed’ die eerder wordt bereikt dan volledige zeggenschap. De precieze percentages waarop deze drempels in de wet zijn vastgesteld, konden in dit onderzoek niet bij de brontekst worden bevestigd — zie onzeker.

Terugwerkende kracht

De meldplicht kan terugwerken tot 8 september 2020, de datum waarop het kabinet het toekomstige wetsvoorstel aankondigde. Transacties die vanaf die datum hebben plaatsgevonden en die pas nu, met terugwerkende kracht, als meldingsplichtig worden aangemerkt, kunnen alsnog door het BTI worden getoetst. Dit voorkomt dat partijen tussen aankondiging en inwerkingtreding een overname naar voren zouden halen om de toets te ontlopen.

Standstill-verplichting

Zolang de beoordeling loopt, mag de transactie niet worden voltrokken: zeggenschap mag pas daadwerkelijk overgaan nadat het BTI heeft laten weten dat er geen bezwaar is, eventueel onder voorwaarden, of nadat de beoordelingstermijn zonder ingrijpen is verstreken.

Doorlooptijd

De toets kent een eerste beoordelingsfase; blijkt daarbij aanleiding voor nader onderzoek, dan volgt een verdiepingsfase die langer duurt. De exacte wettelijke termijnen van beide fasen zijn in dit onderzoek niet bij de brontekst geverifieerd.

Gevolgen van niet melden

Een transactie die had moeten worden gemeld maar dat niet is, of die is voltrokken terwijl de standstill-verplichting nog liep, kan nietig zijn: zij heeft dan rechtens geen effect, ook al is zij feitelijk uitgevoerd. Het BTI kan bovendien alsnog ingrijpen zodra de niet-gemelde transactie aan het licht komt.

Sectorale toetsen ernaast

Telecom en energie kenden al vóór de Vifo-wet een eigen investeringstoets; het BTI voert die sectorale toetsen inmiddels naast de algemene Vifo-toets uit, zodat een transactie in die sectoren aan het specifieke sectorale kader wordt getoetst en niet aan het algemene vitale-aanbiederskader.

Wat het BTI verder doet

Het BTI houdt sinds april 2022 ook toezicht op de sanctiemaatregelen tegen Rusland en Belarus voor niet-beursgenoteerde vennootschappen — een aanpalende taak die losstaat van de Vifo-toets zelf, maar bij dezelfde organisatie is belegd.

Toezicht NL

Het Bureau Toetsing Investeringen (BTI), onderdeel van het ministerie van Economische Zaken, voert de melding, de beoordeling en de handhaving uit.

Boete

De wet voorziet in handhavingsmogelijkheden voor het BTI, waaronder het ongedaan maken van een niet-gemelde transactie. De precieze bestuurlijke boetebedragen die de wet daarnaast kent, zijn in dit onderzoek niet bij de brontekst geverifieerd.