Financial Data Access (FIDA) — open finance na open banking

FIDA is het voorstel om de klant-gestuurde datadeling die de betaaldiensten al kennen onder de tweede betaaldienstenrichtlijn (PSD2, open banking) uit te breiden naar de rest van de financiële sector: spaargeld, beleggingen, verzekeringen, hypotheken en pensioenen. Klanten zouden hun financiële dienstverleners kunnen toestaan gegevens te delen met andere, vergunninghoudende partijen, die daarop nieuwe producten kunnen bouwen. Voor gegevenshouders zoals banken en verzekeraars betekent dit een nieuwe ontsluitingsplicht; voor fintechs een gereguleerde toegangsroute in plaats van de huidige praktijk van losse contracten of schermscraping. Het voorstel bevindt zich sinds eind 2024 in de triloogfase tussen Raad, Parlement en Commissie en is per 11 september 2026 niet afgerond.

Waarvoor is dit bedoeld

Open banking onder PSD2 liet zien dat gereguleerde toegang tot klantgegevens, met diens toestemming, nieuwe dienstverlening mogelijk maakt. FIDA wil hetzelfde principe toepassen op andere financiële producten dan betaalrekeningen, via gestandaardiseerde technische interfaces in plaats van de ongereguleerde datadeling die daarbuiten vaak nog gangbaar is.

Voor wie

Gegevenshouders — banken, verzekeraars, beleggingsondernemingen, pensioenuitvoerders en andere financiële instellingen die klantgegevens onder zich hebben — en gegevensgebruikers die met toestemming van de klant toegang willen tot die gegevens om nieuwe diensten aan te bieden. Het voorstel kent geen algemene omzet- of personeelsdrempel per bedrijfsgrootte.

Wat er niet onder valt

Betaalrekeninggegevens die al onder PSD2 en zijn opvolgers vallen, blijven hun eigen regime houden en worden door dit voorstel niet dubbel gereguleerd. Gezondheidsgegevens en andere niet-financiële gegevens vallen buiten het voorstel.

Wat je moet doen

Voor Nederlandse financiële instellingen en fintechs is er nog niets verplicht: het is een voorstel, geen geldend recht. Wat wel te overwegen valt, is de eigen data-architectuur en API-strategie tijdig voor te bereiden op een verplichting tot gestandaardiseerde toegang, gezien de richting van de onderhandelingen.

Financial data sharing schemes

Het voorstel verplicht gegevenshouders en -gebruikers zich te organiseren in gezamenlijke schema’s die technische standaarden, aansprakelijkheid en de vergoeding voor datatoegang regelen — een vorm van zelfregulering onder toezicht, bedoeld om een probleem te voorkomen dat bij de invoering van PSD2 wél speelde: het ontbreken van zulke gezamenlijke afspraken vooraf.

Vergoeding voor datahouders

Anders dan bij PSD2, waar toegang tot betaalrekeninggegevens in beginsel kosteloos is, voorziet het FIDA-voorstel in een vergoeding die gegevenshouders aan gegevensgebruikers mogen vragen voor het beschikbaar stellen van data — een van de politiek gevoeligste punten in de onderhandelingen tussen de sector en consumentenorganisaties.

Stand bij het Europees Parlement

De commissie Economische en Monetaire Zaken (ECON) nam op 30 april 2024 haar verslag aan (A9-0183/2024), met Johan Van Overtveldt als rapporteur. Op 18 december 2024 bevestigde de voltallige vergadering het besluit om op basis van dat verslag interinstitutionele onderhandelingen te beginnen, zonder dat daarmee al een formeel standpunt in eerste lezing is vastgesteld.

Trilogen

Sinds december 2024 onderhandelen Raad, Parlement en Commissie over een compromistekst. Een afgerond triloogakkoord was per 11 september 2026 niet met een gecontroleerde bron vast te stellen; van uitstel of formele intrekking van het voorstel is evenmin een bevestiging gevonden.

Wat het voor de sector zou betekenen

Voor gevestigde partijen zoals grootbanken en verzekeraars een verplichting om te investeren in nieuwe toegangsinterfaces en governance; voor fintechs en data-gedreven dienstverleners een voorspelbare, gereguleerde toegangsroute tot gegevens waarvoor zij nu vaak zijn aangewezen op de klant zelf of op technisch kwetsbaardere methoden.

Toezicht NL

Bij eventuele aanname zou het toezicht naar verwachting bij de bestaande financiële toezichthouders komen te liggen — de AFM voor gedragstoezicht, DNB voor prudentieel toezicht — maar een Nederlandse uitvoeringswet bestaat nog niet, omdat het voorstel zelf nog niet is aangenomen.

Boete

Er is nog geen boeteregime: dat volgt pas uit de uiteindelijke verordening. Welk deel van de sanctionering op EU-niveau wordt vastgelegd en welk deel aan de lidstaten wordt overgelaten — zoals bij vergelijkbare verordeningen gebruikelijk is — is nog onderwerp van de triloogonderhandelingen.