Europese verordening mediavrijheid (EMFA) — regels voor mediabedrijven, nauwelijks iets voor andere ondernemingen

De EMFA stelt eisen aan lidstaten en aan aanbieders van mediadiensten: redactionele onafhankelijkheid, bescherming van journalistieke bronnen inclusief beperkingen op de inzet van spionagesoftware tegen journalisten, transparantie over wie een medium bezit, en objectieve criteria voor de verdeling van overheidsreclamegeld. Daarnaast krijgen erkende mediabedrijven een bijzondere positie tegenover zeer grote onlineplatforms die hun content willen verwijderen. Voor een onderneming die zelf geen media maakt, verandert er in de praktijk niets: de verordening legt geen verplichtingen op aan adverteerders, aan bedrijven met een nieuwsbrief of aan werkgevers. Zij is geen tegenhanger van de Digitaledienstenverordening, maar een aanvulling die in één specifiek opzicht — het verwijderen van media-content — bovenop de DSA komt te liggen.

Waarvoor is dit bedoeld

In verschillende lidstaten is de afgelopen jaren druk uitgeoefend op redacties, via eigendomsverhoudingen, via de verdeling van overheidsadvertenties en via het achterhalen van journalistieke bronnen. De verordening legt daar een Europese ondergrens onder, zodat een medium in de ene lidstaat niet slechter af is dan in de andere en zodat de interne markt voor mediadiensten niet langs nationale lijnen uiteenvalt.

Voor wie

Aanbieders van mediadiensten: televisie- en radiodiensten, audiovisuele mediadiensten op aanvraag, en persuitgaven. Daarnaast richt een groot deel van de verordening zich niet tot bedrijven maar tot de lidstaten en hun overheidsinstanties, die zich van bepaald optreden moeten onthouden. Een derde groep zijn de zeer grote onlineplatforms in de zin van de Digitaledienstenverordening. Er is geen omzet- of personeelsdrempel; wel gelden sommige bepalingen specifiek voor aanbieders van nieuws- en actualiteitencontent.

Wat er niet onder valt

Gewone ondernemingen. Een bedrijfsblog, een klantenmagazine, een nieuwsbrief of een corporate YouTube-kanaal maakt een onderneming nog geen aanbieder van mediadiensten in de zin van de verordening. Adverteerders krijgen er geen verplichtingen uit; de regels over reclame richten zich op overheidsinstanties die met publiek geld adverteren, niet op private partijen die advertentieruimte kopen. Wie geen redactionele content aanbiedt en geen zeer groot onlineplatform exploiteert, komt de verordening in de dagelijkse praktijk niet tegen.

Wat je moet doen

Voor mediabedrijven: informatie over eigendom en zeggenschap openbaar en toegankelijk maken, en inzichtelijk maken welke inkomsten uit overheidsreclame worden ontvangen. Voor overheidsinstanties: overheidsreclame verdelen langs transparante, objectieve en niet-discriminerende criteria en daarover verantwoording afleggen. Voor zeer grote onlineplatforms: een zorgvuldiger procedure volgen voordat content van een erkende mediadienstaanbieder wordt verwijderd of beperkt. Voor alle andere ondernemingen: niets.

Transparantie van media-eigendom

Aanbieders van mediadiensten moeten publiek toegankelijk maken wie hun eigenaren zijn en wie zeggenschap uitoefent, in een elektronisch en toegankelijk formaat, zodat de ontvanger van een bericht kan beoordelen of er belangen achter zitten die zijn oordeel kunnen kleuren. Daarbij hoort ook openheid over ontvangen overheidsreclamegelden.

Bescherming van journalistieke bronnen

Lidstaten moeten zich onthouden van dwangmiddelen om informatie te verkrijgen waarmee een journalistieke bron of vertrouwelijke communicatie kan worden geïdentificeerd. De inzet van indringende surveillancesoftware tegen mediaprofessionals is aan strikte voorwaarden gebonden: toestemming van een onafhankelijke rechterlijke instantie en beperking tot onderzoek naar ernstige strafbare feiten.

Het mediaprivilege op grote platforms

Een zeer groot onlineplatform dat content van een erkende mediadienstaanbieder wil verwijderen of beperken omdat die in strijd zou zijn met zijn eigen voorwaarden, moet dat vooraf melden, de reden geven en de aanbieder gelegenheid tot reactie geven — in de geraadpleegde tekst genoemd als vierentwintig uur, met de mogelijkheid van een kortere termijn in crisissituaties. Dit is de bepaling waar de verordening rechtstreeks bovenop de DSA komt te liggen.

Overheidsreclame

De verdeling van overheidsmiddelen voor reclame moet volgens transparante, objectieve, evenredige en niet-discriminerende criteria verlopen, en er moet openbaar worden gemaakt welke bedragen naar welke media gaan. Dit raakt overheden en daarmee indirect de mediabedrijven die daarvan afhankelijk zijn; voor commerciële adverteerders verandert er niets.

Mediaconcentraties

De verordening verplicht lidstaten een beoordelingskader te hebben voor concentraties op de mediamarkt, waarbij niet alleen naar mededinging wordt gekeken maar ook naar de gevolgen voor pluriformiteit en redactionele onafhankelijkheid. Dat staat los van de gewone concentratietoets die de mededingingsautoriteit uitvoert.

Europese raad voor mediadiensten

De verordening richt een Europese raad voor mediadiensten op, samengesteld uit de nationale mediatoezichthouders, met de Commissie als secretariaat. Die raad adviseert, coördineert en geeft adviezen over grensoverschrijdende kwesties.

Wat dit voor een gewone onderneming betekent

Vrijwel niets. De enige denkbare aanrakingspunten zijn indirect: een onderneming die een vakblad of een redactioneel platform uitgeeft kan als aanbieder van mediadiensten kwalificeren, en een onderneming waarvan content door een zeer groot platform wordt verwijderd heeft aan deze verordening niets — dat mediaprivilege geldt alleen voor erkende mediadienstaanbieders. Voor het overige is dit wetgeving voor de mediasector en voor de overheid.

Nederlandse relevantie

Het Commissariaat voor de Media is de Nederlandse mediatoezichthouder en de nationale vertegenwoordiger in het Europese overleg. Publieke en commerciële omroepen en uitgevers zijn de partijen die de verplichtingen dragen. Opvallend is dat het Commissariaat op zijn eigen pagina over regelgeving alleen de Mediawet 2008, het Mediabesluit 2008, de Mediaregeling 2008, de Europese richtlijn audiovisuele mediadiensten en de Algemene wet bestuursrecht noemt; de EMFA staat daar niet bij.

Toezicht NL

Het Commissariaat voor de Media, op grond van de Mediawet 2008. Voor de onderdelen die zeer grote onlineplatforms betreffen loopt de handhaving langs de structuur van de Digitaledienstenverordening, waarin de Europese Commissie voor die platforms de bevoegde toezichthouder is.

Boete

De verordening kent geen eigen boetestelsel met bedragen. Handhaving loopt via het nationale mediarecht en de daarin opgenomen sanctie-instrumenten, en voor de platformverplichtingen via het handhavingsinstrumentarium van de Digitaledienstenverordening.