Digital Fairness Act — aangekondigde regels tegen dark patterns en verslavend ontwerp

De Digital Fairness Act is een aangekondigd wetgevingsvoorstel tegen manipulatief interfaceontwerp, verslavend ontwerp van apps en games, gepersonaliseerde prijzen en misleidende influencer-marketing. Het zou, als het wordt zoals aangekondigd, gaan gelden voor vrijwel elke onderneming die online aan EU-consumenten verkoopt of een app of game aanbiedt. Op 11 september 2026 was er nog geen wetsvoorstel: de publieke consultatie is gesloten, maar de exacte publicatiedatum van de Commissie is in de geraadpleegde bronnen niet eenduidig.

Waarvoor is dit bedoeld

De Commissie liet in 2024 onderzoeken of de bestaande consumentenrichtlijnen — de richtlijn oneerlijke handelspraktijken en de consumentenrechtenrichtlijn — nog voldoen in een digitale omgeving. De conclusie van die ‘fitness check’, gepubliceerd op 3 oktober 2024: de regels blijven relevant, maar pakken een aantal specifiek digitale praktijken onvoldoende aan — dark patterns, verslavend ontwerp, gepersonaliseerde prijzen en misleidende influencer-marketing. De Digital Fairness Act moet die leemte opvullen.

Voor wie

Op dit moment: niemand, want er is geen wet. Zoals aangekondigd zou het voorstel gaan gelden voor iedere onderneming die online aan EU-consumenten verkoopt of digitale diensten aanbiedt — webshops, app- en game-ontwikkelaars, en partijen die met influencers werken voor marketing. Anders dan bij de Digital Services Act ligt de nadruk niet op de omvang van het platform, maar op de praktijk: elke onderneming die een manipulatief ontwerp, gepersonaliseerde prijzen of misleidende beïnvloedersmarketing gebruikt, zou eronder kunnen vallen, van grote webshop tot eenmans-app.

Wat er niet onder valt

Zuiver zakelijke (B2B) relaties blijven in de regel buiten consumentenrecht, dus ook buiten een toekomstige Digital Fairness Act. Of er een uitzondering komt voor micro- of kleine ondernemingen, is niet bekend: er bestaat nog geen wettekst om dat in vast te leggen.

Wat je moet doen

Nu nog niets, want er is geen voorstel gepubliceerd. Praktijken als dark patterns en misleidende duurzaamheidsclaims of nepreviews kunnen nu al worden aangepakt via de bestaande richtlijn oneerlijke handelspraktijken en de richtlijn tot versterking van de positie van de consument bij de groene transitie (Richtlijn (EU) 2024/825); de Digital Fairness Act zou daar in de toekomst bovenop komen, niet in de plaats van.

De aanleiding: het Europees Parlement

Het Europees Parlement nam in 2023 een resolutie aan over verslavend ontwerp van onlinediensten en consumentenbescherming in de digitale interne markt, en drong daarin aan op aanvullende EU-regels. Die resolutie was mede aanleiding voor de fitness check die in 2024 volgde.

De fitness check van 3 oktober 2024

Een Commissie-werkdocument dat de bestaande consumentenregels toetste aan digitale praktijken. Expliciet genoemde problemen: manipulatief interfaceontwerp (dark patterns) bij bijvoorbeeld opzeg- en annuleringsknoppen, verslavend ontwerp van apps en diensten, oneerlijke gepersonaliseerde prijspraktijken op basis van gedrag of locatie, misleidende influencer-marketing, en oneerlijke contractvoorwaarden in digitale dienstverlening.

De publieke consultatie

Liep van 17 juli 2025 tot 24 oktober 2025. Binnen twee weken kwamen er ordegrootte 3.000 reacties binnen, opvallend veel afkomstig van gamers die aandrongen op regels voor het behoud van games en virtuele bezittingen (‘game preservation’) wanneer een uitgever een dienst stopzet — een signaal dat in-app-aankopen, virtuele valuta en loot boxes een expliciet onderwerp in dit dossier zijn.

Verantwoordelijke commissaris

Michael McGrath, Eurocommissaris voor Democratie, Justitie en Consumentenbescherming, is verantwoordelijk voor dit dossier binnen de Commissie-Von der Leyen II.

Verwachte publicatie

Bronnen lopen uiteen: het ene overzicht noemt het derde kwartaal van 2026, een eerdere versie van dit dossier noemde onder verwijzing naar het Commissiewerkprogramma het vierde kwartaal van 2026. Op 11 september 2026 was in de geraadpleegde bronnen geen gepubliceerd voorstel te vinden; zie onzeker.

Verhouding tot bestaand recht

De Digital Fairness Act is aangekondigd als aanvulling op de richtlijn oneerlijke handelspraktijken (2005/29/EG) en de consumentenrechtenrichtlijn (2011/83/EU), niet als vervanging. Zij zou voortbouwen op de recente richtlijn empowering consumers (2024/825), die al een aantal dark patterns-achtige praktijken aanpakt zoals nepreviews en misleidende duurzaamheidsclaims, en dat verder doortrekken naar interfaceontwerp, verslaving en personalisatie.

Wat het voor een webshop zou kunnen betekenen

Als het voorstel de aangekondigde onderwerpen volgt: beperkingen op manipulatieve annuleer- en opzegschermen, grenzen aan het gebruik van kunstmatige schaarste- en tijdsdruksignalen (‘nog maar 2 op voorraad’, aftelklokken), eisen aan transparantie over gepersonaliseerde prijzen, en strengere regels voor het inzetten van en samenwerken met influencers.

Wat het voor een app of game zou kunnen betekenen

De aandacht voor verslavend ontwerp en de opvallende gamersrespons op de consultatie wijzen erop dat mechanismen als eindeloos scrollen, pushmeldingen die tot gebruik aanzetten, en virtuele valuta of loot boxes in games onderdeel van het debat zijn. Of en hoe dat in concrete verplichtingen wordt vertaald, staat nog niet vast.

Bescherming van minderjarigen

Kwetsbare consumenten, met uitdrukkelijke aandacht voor minderjarigen, zijn door de Commissie genoemd als bijzonder aandachtspunt voor dit dossier — vergelijkbaar met de aandacht voor minderjarigen in de Digital Services Act, maar dan vanuit consumentenrecht in plaats van platformregulering.

Toezicht NL

Nog niet vast te stellen, want er is geen wet. De ACM handhaaft nu al de richtlijn oneerlijke handelspraktijken en de consumentenrechtenrichtlijn in Nederland en ligt daarmee voor de hand als toezichthouder, maar dat is een verwachting, geen vaststaand gegeven.

Boete

Nog niet vast te stellen: er bestaat geen wettekst. Vergelijkbare recente consumentenrechtelijke wetgeving loopt via de nationale ACM-boetebevoegdheid; of de Digital Fairness Act een eigen, hoger boeteregime krijgt zoals de Digitaledienstenverordening dat kent, is niet bekend.