Archiefwet 2026 — nieuwe Archiefwet, opvolger van de Archiefwet 1995

De Archiefwet 2026 vervangt de Archiefwet 1995 en regelt hoe overheidsorganen hun documenten beheren, wanneer die naar een archiefdienst worden overgebracht en wanneer ze openbaar worden. De belangrijkste inhoudelijke wijziging is het korten van de overbrengingstermijn van twintig naar tien jaar, maar alleen voor documenten die ná de inwerkingtreding zijn ontstaan. De wet legt zelf geen verplichtingen op aan bedrijven, maar leveranciers van informatiesystemen aan de overheid krijgen te maken met eerdere en strengere eisen aan duurzame digitale toegankelijkheid dan onder de wet uit 1995.

Waarvoor is dit bedoeld

De Archiefwet 1995 is geschreven voor een papieren en beperkt geautomatiseerde overheid en sluit niet goed aan op digitaal informatiebeheer. De nieuwe wet regelt informatiebeheer vanaf het moment van creatie, moet leiden tot snellere overbrenging en openbaarmaking, en verduidelijkt wie waarvoor verantwoordelijk is.

Voor wie

Overheidsorganen: het Rijk, provincies, gemeenten, waterschappen en zelfstandige bestuursorganen. Elke zorgdrager moet een archiefdienst en een archivaris aanwijzen. Bedrijven hebben onder deze wet geen zelfstandige archiveringsplicht.

Wat er niet onder valt

Private bedrijfsarchieven vallen niet onder de wet, ook niet wanneer een bedrijf een overheidstaak uitvoert waarvoor het geen bestuursorgaan is. De wet regelt uitsluitend het informatiebeheer van overheidsorganen zelf.

Wat je moet doen

Voor leveranciers van informatiesystemen aan de overheid: systemen moeten duurzame toegankelijkheid van digitale documenten ondersteunen, overdracht na tien in plaats van twintig jaar mogelijk maken voor nieuw gecreëerde documenten, en de rol van de aangewezen archivaris faciliteren.

De overbrengingstermijn: van twintig naar tien jaar

Verantwoordelijke overheidsorganen brengen documenten die ouder zijn dan tien jaar over naar de archiefdienst (art. 5.4, lid 1). De Archiefwet 1995 kende een overbrengingstermijn van twintig jaar. Reden voor de verkorting: het in toenemende mate vastleggen van informatie in vluchtige, kwetsbare en veelvormige digitale toepassingen vergt passende en tijdige beheersmaatregelen.

Overgangsrecht

Voor documenten die al waren gecreëerd of ontvangen op het moment dat de wet in werking treedt, blijft de overbrengingstermijn van twintig jaar uit de Archiefwet 1995 gelden (art. 12.3, lid 1). De termijn van tien jaar geldt dus alleen voor documenten die na de inwerkingtreding ontstaan — in de praktijk begint het effect van de verkorting pas over jaren merkbaar te worden.

Archiefdienst en archivaris

Provincies, gemeenten en waterschappen moeten elk een archiefdienst inrichten — als eigen organisatieonderdeel, gedeeld met andere overheden, of uitbesteed — en een archivaris aanwijzen. Decentrale overheden die dat nog niet hebben gedaan, hebben daarvoor tot 1 januari 2029 de tijd.

Het Nationaal Archief

Het Nationaal Archief is belast met de bewaring en beschikbaarstelling van blijvend te bewaren documenten van het Rijk. Departementen, uitvoeringsorganisaties en zelfstandige bestuursorganen vallen voor die taak onder de Rijksarchivaris.

Wetgevingstraject

Tweede Kamer 18 februari 2025, unaniem aangenomen → Eerste Kamer 12 mei 2026, als hamerstuk → Staatsblad 2026, 149, gepubliceerd 19 juni 2026.

Een eerder uitstel

De beoogde inwerkingtredingsdatum is in november 2025 al eens uitgesteld. Het Nationaal Archief noemt nu 1 januari 2027 als beoogde datum, maar het definitieve inwerkingtredings-KB was er per 11 september 2026 nog niet: de wet heeft op wetten.overheid.nl nog geen BWBR-nummer, en de Archiefwet 1995 staat daar nog als geldend, met de melding ‘intrekking regeling zonder datum inwerkingtreding’.

Doorwerking in andere wetten

De wet wijzigt onder meer artikel 45 van de Uitvoeringswet AVG, artikel 2.4 van de Woo en artikel 14 van de Wet politiegegevens. Die wijzigingen zijn, opmerkelijk genoeg, per 13 mei 2026 al deels in werking getreden, terwijl de Archiefwet zelf op dat moment nog niet gold.

Wat er verder verandert

Naast de kortere overbrengingstermijn benadrukt het Nationaal Archief drie thema’s: informatiebeheer vanaf het moment van creatie in plaats van achteraf op orde brengen, snellere openbaarmaking van archiefmateriaal, en duidelijkere verantwoordelijkheden — met als achterliggend doel verdere professionalisering van het archiefvak bij de overheid.

Toezicht NL

De Inspectie Overheidsinformatie en Erfgoed houdt toezicht op de naleving van de archiefwetgeving door overheidsorganen. Het Nationaal Archief is daarnaast beheerder en uitvoerder voor het Rijksarchief.

Boete

Er is in de geraadpleegde bronnen geen bestuurlijke boete voor overheidsorganen of voor bedrijven aangetroffen. Naleving wordt afgedwongen via het toezicht van de inspectie — signalering, aanwijzing en rapportage — en niet via een boetestelsel zoals bij de Cyberbeveiligingswet.